گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
10.22092/isfj.2026.135730
چکیده
سیانوباکتریهای تولیدکننده سم بهعنوان یکی از عوامل تهدیدکننده زنجیرههای غذایی آبزیان شناخته میشوند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی اثر حاد و مزمن زیستتوده سیانوباکتریAnabaena sp. حاوی سم Microcystin-LR، پرورشیافته در غلظتهای مختلف فسفر، بر زئوپلانکتونDaphnia magnaبود. بدین منظور، سیانوباکتریAnabaena sp. به مدت ۱۰ روز در معرض غلظتهای مختلف فسفر شامل غلظت 1/7 میلیگرم بر لیتر بهعنوان تیمار شاهد و غلظتهای 74/7، 38/8 و 66/9 میلیگرم بر لیتر فسفر در دمای 28 درجه سانتیگراد و نور فلورسنت با شدت 35 میکرومول فوتون بر ثانیه کشت داده شد. نتایج نشان داد که میزان تولید سم Microcystin-LR به طور معنیداری تحت تأثیر غلظت فسفر قرار دارد (05/0>p) بهطوریکه بیشترین مقدار سم در تیمار 38/8 میلیگرم بر لیتر فسفر با 5/300 پیکوگرم بر میلیلیتر و کمترین مقدار آن در تیمار شاهد با 41/33 پیکوگرم بر میلیلیتر اندازهگیری شد. ارزیابی سمیت حاد زیستتوده سیانوباکتری بر زئوپلانکتونD. magna نشان داد که کمترین مقدار LC₅₀ ۹۶ ساعته (بیشترین سمیت) در تیمار 38/8 میلی گرم بر لیتر فسفر مشاهده شد که 12/271 میلیگرم وزن خشک زیستتوده بر لیتر بود و با سایر تیمارها اختلاف معنیدار داشت (05/0>p). در آزمایش سمیت مزمن نیز بیشترین میزان مرگومیر در تیمار با 38/8 میلیگرم در لیتر فسفر با میزان زیستتوده خشک 100 میلیگرم بر لیتر مشاهده شد که 60 درصد بود. هیچ مرگومیری در تیمار شاهد مشاهده نشد. بیشترین تعداد نوزادان در تیمار شاهد و کمترین تعداد نوزاد متولد شده نیز مربوط به تیمار 38/8 میلیگرم بر لیتر فسفر بود که بهترتیب 21 و 10 عدد شمارش شدند. اولین زمان تولیدمثل برای تیمار شاهد روز 8 و برای سایر تیمارها روز 9 ثبت گردید. نتایج حاصل بیانگر آن است که افزایش غلظت فسفر محیط میتواند از طریق افزایش تولید Microcystin-LR، سمیت زیستتوده سیانوباکتریAnabaena sp. را تشدید کرده و تهدیدی جدی برای زئوپلانکتونها و پایداری اکوسیستمهای آبی ایجاد کند.
)